سالاری در همایش "نگاهی بر طرح های توسعه شهری از ایده تا عمل ":

اهداف طرح جامع و طرح تفصیلی شهر تهران محقق نشد


همایش "نگاهی بر طرح های توسعه شهری از ایده تا عمل با هدف بررسی نظام برنامه ریزی شهری و تحقق پذیری طرح های توسعه شهری با تاکید بر تجربه تهران برگزار شد.

همایش "نگاهی بر طرح های توسعه شهری از ایده تا عمل " که به همت دبیرخانه کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر تهران با حضور جمعی از صاحبنظران، مدیران این حوزه، اساتید دانشگاه ، دانشجویان و جامعه علمی برگزارشد. پیروز حناچی معاون وزیر راه و شهرسازی طی سخنانی با اشاره به سابقه طرح‌های توسعه شهری تهران گفت: اولین طرح توسعه تهران به دهه 40 بر می‌گردد که طی آن شبکه فعلی دسترسی تهران و محدوده فعلی و حریم آن مشخص می‌شد. هرچند که از بقایای این طرح چیز زیادی با توجه به رشد تهران باقی نماند اما در دهه 70 طرح ساماندهی تهران کلید زده شد ، این طرح نیز اگرچه به تصویب رسید ولی به دلیل اختلاف نظر بین مدیران شهری و دولتی در عمل راه به جایی نبرد.»

پیروز حناچی در ادامه به طرح‌های توسعه شهری در دهه 80 به عنوان یک تغییر نگرش جدی نسبت به مسائل شهری اشاره کرد و افزود: «چالش اصلی این طرح‌ها چنان بود که طرح از مراجع پایین‌تر می‌آمد و این مراجع در عمل و برنامه ریزی نقش نداشتند لذا تشکیل نهاد برنامه ریزی شهر تهران در شورای دوم که ارتباط خوبی با شهرداری وقت نداشت باعث شد تا وزارت راه وظایف قانونی خود را به مرحله اجرا در آورد و در نهایت قراردادی را بین بخش مدیریت شهری و وزارتخانه به سرانجام رساند.»

او سپس به طرح تفصیلی شهر تهران اشاره کرد و گفت: «این طرح در شرایطی به تصویب رسید که یک وحدت نظر بین دولت، شهرداری ، شورای شهر و شورای عالی شهرسازی وجود داشت و یک نگاه راهبردی متفاوت برای دسترسی به سند چشم‌انداز 20 ساله و نیز تعداد زیادی از موضوعات را شامل می‌شد. این یعنی آنکه چنین طرحی در عین آرمانی بودن باید قابل دسترس و امکان پذیر باشد و همچنین گروه‌های ذی‌نفع بتوانند در آن نقشی ایفا کنند.»

به گفته حناچی، «برای رسیدن به چنین نگاه و آرمانی می‌بایست تمامی نقاط ضعف، تهدیدها و فرصت‌ها مورد توجه قرار بگیرد که در این زمینه خیلی عمل نکرده‌ایم و موانع بسیاری برای رسیدن به این موضع وجود دارد.

معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به دلیل عدم توجه به سندهای چشم‌انداز گفت: «برای تحقق هر برنامه آرمانی و در عین حال عملیاتی باید یک نگاه جدی به اصطلاح «مانیتورینگ» داشت که متاسفانه ما شاهد چنین چیزی نیستیم. البته این مساله فقط محدود به شهر تهران نیست و گویی ما سوئیچ «مانیتورینگ» کشور را برای سالیان درازی خاموش کرده‌ایم.»

او خاطرنشان کرد: «ما متاسفانه نه در پایش اطلاعات و نه در بحث و بررسی و رصد مشکلات هیچ گاه دقیق و طبق اسناد بالادستی و طرح‌های توسعه پیش نرفته‌ایم که البته در مقاطع مختلف تبعات آن را تجربه کرده‌ایم و چه بهتر که با نگاهی به گذشته و برنامه‌ای برای آینده حرکت کنیم.»

 

هزینه اتوبان صدر باید برای گسترش مترو استفاده می شد

احمد مسجد جامعی نیز در ادامه این مراسم با بیان اینکه مهم‌ترین مشکل در عدم تحقق اسناد بالادستی شهر تهران عدم شناخت کافی از ساختار و سابقه تهران است، گفت: «این نقطه اول راه ماست که باید بدانیم برای چه جایی چه ایده و آرمانی را دنبال می‌کنیم و بدانیم که بدون شناخت کافی از این سابقه و این ساختار نمی‌توانیم راه کاری برای آن پیدا کنیم ؛ همچنانکه بسیاری از طرح‌ها مغفول مانده‌اند و هیچ کدام پیشرفتی بیشتر از 20 درصد نداشته‌اند.»

احمد مسجدجامعی با بیان اینکه در طرح‌های توسعه شهری باید اولویت‌های مشخص رعایت شوند، گفت: اگر بخواهیم به چنین اصلی برسیم، می‌بینیم که بسیاری از اقدامات و پروژه‌ها در مسیر متفاوت از آن حرکت کرده‌اند که نمونه بارز آن را می‌توان اتوبان دوطبقه صدر دانست. آن هم در شرایطی که می‌توانستیم با احداث خطوط ریلی با هزینه به مراتب کمتر به نتایج بهتری برسیم.»

او با بیان اینکه ما نیازمند یک تغییر در نوع نگاه‌مان نسبت به توسعه شهری هستیم، گفت: اسناد بالادستی باید مبنایی برای اقدامات ما در توسعه شهری قرار بگیرید. از جمله آنکه حاکمیت ملی و محلی باید مشخص شوند و حال آنکه در ادوار مختلف این دو نه تنها از یکدیگر پشتیبانی نکردند بلکه در مقاطعی با هم رقابت داشتند.»

به گفته مسجد جامعی، اعضای شورا در موضوعات مختلف می‌توانند تذکر بدهند و سوال کنند ولی امکان نظارت و پیگیری بیشتر برای اعضا وجود ندارد. به عنوان مثال در مساله پلاسکو اعضای شورا بر بسیاری از مسائل و دلایل خحادثه اشراف اطلاعاتی داشتند و می‌دانستند که امکان مانور و عملیات برای اجرای آتش نشانان وجود نداشته است ولی امکان نظارت برای اعضا وجود ندارد.»

 

احداث 7 خط متروی تهران نتیجه پیگیری های آیت اله هاشمی است

معاون عمرانی دانشگاه آزاد اسلامی دیگر سخنران این مراسم بود که با اشاره به سابقه اقدامات رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام در زمینه توسعه شهری در سال‌های ابتدایی انقلاب اسلامی گفت: «مرحوم آیت‌الله هاشمی در دورانی که ریاست مجلس شورای اسلامی را عهده دار بودند و همچنین پس از آن، همواره مشکلات تهران را پیگیری می‌کردند که برای مثال می‌توان به یک مورد آن یعنی متروی تهران اشاره کرد.»

محسن هاشمی ادامه داد: «هنگامی که موضوع متروی تهران مطرح شد ، افراد زیادی به آن ایراد وارد کردندتا این پروژه و همچنین طرح سراسری فاضلاب تهران متوقف شود . همین مساله باعث شد تا آیت‌الله هاشمی مساله را پیگیری کنند و حتی به هیات دولت بروند و از این طرح دفاع کرده و همه را برای اجرای این پروژه قانع کنند و امروز جای خوشحالی دارد که کاری که در سال 65 از جانب ایشان آغاز شد امروز به احداث هفت خط مترو در تهران رسیده و همچنان ادامه دارد.»

فرزند ارشد آیت‌الله هاشمی در ادامه با بیان اینکه تهران باید الگویی برای سایر شهرهای کشور باشد، افزود: « امروز بیش از 400 شهر داریم و با توجه به الگو برداری سایر شهرها از تهران، باید تلاش کنیم که مشکلات پایتخت در سایر شهرهای کشور تکرار نشود تا شهرهایی که امروز 500 هزار نفر جمعیت دارند در آینده به مشکلات تهران با جمعیت چند میلیون نفری نرسند که حل مساله در آن مقاطع بسیار سخت‌تر از حال است.»

هاشمی افزود: «همه دستگاه‌های متولی از شهرداری ها، شوراهای شهر، وزارت راه و وزارت کشور و دیگر نهادهای دولتی میبایست به فکر راه‌حلی باشند که مشکلات را برای همیشه در تهران و سایر کلان شهر‌ها حل کنند و طرح راه حل‌های مقطعی را کنار بگذارند.»

او با اشاره به سابقه مدیریت شهری در تهران، خاطرنشان کرد: «تهران شهری با سابقه 200 ساله است که گفته می‌شود آن زمان جمعیتی بالغ بر 150 هزار نفر در آن با در نظر گرفتن روستاهای اطراف زندگی می‌کردند و از آن روز تا حالا بیش از 100 شهردار با عمر متوسط فعالیت 2 ساله بر سر کار آمدند که از این منظر اقای قالیباف رکورددار است و می‌بینیم که در سالیان اخیر مشکلات شهر روز به روز افزوده می‌شود.»

هاشمی با بیان اینکه در مدیریت شهری باید به سمت خردجمعی و آرامش در تصمیم‌گیری حرکت کنیم، خاطرنشان کرد: نباید در تصمیم‌گیری‌ها عجولانه عمل کنیم و یا بدون مطالعه و بررسی دست به کاری بزنیم و طوری مطالعات و بررسی‌های خود را منعکس کنیم که تصمیمات خودمان توجیه شود و خیلی راحت از مشکلات و موانعی که در بررسی‌ها مشاهده می‌شود، عدول کرده و کار خودمان را انجام بدهیم.

به گفته معاون عمرانی دانشگاه آزاد، باید با خرد جمعی و آرامش در تصمیم‌گیری‌ها به درآمد پایدار برسیم که در نهایت این مجموعه منتهی به توسعه پایدار شهری می‌شود و فراموش نشود که فقدان درآمد پایدار به خودی خود یکی از عواملی است که باعث می‌شود شهرداری‌ها به جای خودکفایی به دنبال درآمدزایی از طرق مختلف و البته نادرست مثل فروش مازاد تراکم بروند که خود این مساله مشکلات دیگری را در پی دارد.

او سپس به مشکلات ترافیکی شهر تهران اشاره کرد و ادامه داد: «ما در این مساله نیازمند طرح‌هایی هستیم که تقاضای سفر را در شهر کم کند؛ روش‌های مبتنی بر فنون امروزی که عمدتا الکترونیکی است. همچنین ما نیازمند روش‌های آموزشی جذاب برای مردم هستیم تا قواعد و قوانین ترافیکی را رعایت کنند ولی در نهایت می‌بینیم که ما در هیچ کدام موفق نبوده‌ایم.»

هاشمی با بیان اینکه توسعه حمل و نقل ریلی یکی از راه حل‌های اساسی در حل بحران ترافیک شهر قلمداد می‌شود، گفت: «در این موضوع آنچه که اهمیت ویژه‌ای دارد، اطلاعات مبدا و مقصد است تا بدانیم چقدر زمان برای طی مسافت‌ها نیاز است و در کجا به اتوبوس‌های تندرو، کجا انبوه بر، کجا اتوبوس‌های ویژه و . . لازم است ولی متاسفانه می‌بینیم که تاکنون یک بار به این موضوع پرداخته نشده است.»

هاشمی با بیان اینکه عدم مطالعه و بررسی‌ها باعث می‌شود تا بیش از 90 درصد سرمایه‌گذاری‌ها در جاهایی انجام که نباید بگیرند، گفت: این مساله تاثیر مستقیمی بر آن دارد که پایه و اساس ترافیکی و حمل و نقلی و اتوبانی و ریلی دچار مشکلات شوند.

مرتضی الویری شهردار اسبق تهران نیز در ادامه این همایش با بیان اینکه متاسفانه همان اتفاقاتی برای سند چشم‌انداز 20 ساله کشور رخ داده به سر سندچشم‌انداز شهر تهران آمده است، گفت: «در سند چشم‌انداز کشور قرار بود که کشور سالانه با رشد 8 درصدی جلو برود تا بعد از 20 سال کشور نمونه اقتصادی در منطقه باشد ولی دیروز در اتاق بازرگانی از 6 ابرچالش اقتصادی صبحت شد که شخص مقام معظم رهبری نیز به آن اشاره داشتند.»

الویری با طرح این سوال که سند چشم‌انداز تهران چقدر عملیاتی شده است ، گفت: «اکنون 10 سال از این سند می‌گذرد و علی‌القاعده باید نیمی از راه را طی کرده باشیم ولی دقیق‌تر که به این سند توجه کنیم متوجه می‌شویم که نه تنها نیمی از راه را نرفته‌ایم بلکه این فرصت 10 ساله را از دست داده‌ایم.»

شهردار اسبق تهران با بیان اینکه کمبود اعتبارات و منابع مالی شهرداری تهران یکی از موانع مهم برای رسیدن به سند چشم‌انداز است، گفت: متاسفانه شهرداری‌ها از نظر درآمدی شرایط شکننده‌ای دارند و این در حالی است که می‌بینیم هزینه‌های شهرداری یک سیر صعودی را طی کرده است که برای مثال تعداد نیروهای این نهاد از 41 هزار نفر در سال 84 ، امروز به بیش از 63 هزار نفر رسیده است. آن هم در حالی که با توجه به توسعه اتوماسیون می‌بایست هر سال تعداد نیروهای این نهاد کاسته شود.»

او همچنین به سخنرانی اخیر یکی از اعضای شورای شهر درباره استخدام‌های متروی تهران در سال‌های 91-92 اشاره کرد و گفت: در گزارشی بالغ بر 93 صفحه گفته شد که قریب به 4200 نفر طی دو سال به استخدام مترو در آمدند که بسیار نگران کننده بوده و بعید نیست که در سایر بخش‌ها چنین اتفاقاتی تکرار نشده باشد.

مشاور مجمع تشخیص مصلحت نظام پیشنهاد کرد: «باید یک بازنگری در اسناد بالادستی برای یک پارچه‌سازی مدیریت شهری صورت بگیرد و شورای شهر از وضعیت فعلی به جایگاه یک پارلمان محلی برسد و شهرداری‌ها تمامی امور را در دست بگیرند ولی تا آن زمان باید شورای شهر در همین حد بضاعت و جایگاه تقویت شود.»

به گفته او، برای تقویت جایگاه شوراهای شهر باید به انتخابات توجه ویژه‌ای داشت. برهمین اساس باید در این دوره از افرادی حمایت کنیم که اولا دارای تخصص و علم لازم هستند و ثانیا دارای تجارب کافی هستند و مهم‌تر آنکه در این چرخه غیر شفاف اقتصادی سالم و پاکدست باشند تا در معرض خطا و خریداری مدیران قرار نگیرند.

سخنران پایانی این مراسم محمد سالاری بود که با بیان اینکه متاسفانه بیش از 80 درصد از برنامه‌های 5 ساله تهران مغفول مانده است، گفت: در سال ابتدای شورای چهارم اقدامات خوبی صورت گرفت و ما 17 راهبرد در طرح جامع مصوب کردیم که قرار بود ، طرح‌ تفصیلی نیز را به نحوی پوشش بدهند ولی در نهایت شاهد آن بودیم که شهرداری تهران 110 هزار میلیارد تومان در حوزه نقدینگی خرج کرد و بخش عمده‌ای از املاک این نهاد در حوزه سخت افزاری هزینه شد.

رییس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر تهران با تاکید بر اینکه متاسفانه تمام مدیران و شهرداران و مسئولان فقط به موضوعات سخت‌افزاری توجه دارند و اغلب از مسائل نرم‌افزاری غافل هستند، گفت: مدیران ما ورود به حوزه های نرم افزاری را خیلی مصلحت نمی‌دانند و به جای حل مساله مثل ترافیک فقط به دنبال ساخت اتوبان و تونل و پل می‌روند چون اعتقاد دارند این روش بیشتر اذهان عمومی را درگیر می‌کند.

او با بیان اینکه اتوبان ساختن راه حل مساله ترافیک نخواهد بود، گفت: تنها راه حل ما توسعه حمل و نقل عمومی به ویژه حمل و نقل ریلی است که مرحوم آیت‌الله هاشمی خیلی به این مساله توجه داشتند و از همان دوران ابتدای انقلاب این مساله را تشخیص داده بودند.

سالاری سپس به دو کتاب تالیف شده خود اشاره کرد و گفت: در این کتاب‌ها تمام تجارب و اقدامات و راهکار‌ها و پیشنهادات را برای رفع موانع توسعه شهری ارائه کرده‌ایم. در یک جلد به طرح تفصیلی و راهکارهای اجرایی آن اشاره شده است و در دیگری چالش‌ها و فرصت‌های شهری را گرد آوری کرده‌ایم که امیدواریم در آینده منبع خوبی برای افراد در رسیدگی به موضوعات شهری و توسعه شهری باشد و همچنان که دوستان اشاره کردند می‌توان راهی برای جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته باشد.

در پایان این مراسم ، رونمایی از دوکتاب با عنوان "سیری بر الگوهای نظام برنامه‌ریزی شهری با تاکید بر طرح‌های توسعه شهر تهران" و «تحلیل وضعیت شهر تهران(چالش‌ها- فرصت‌ها) و رویکردها و اولویت‌ها» به تالیف محمد سالاری رییس کمیسیون شهرسازی ومعماری شورای شهر تهران صورت گرفت.